Error message

Deprecated function: The each() function is deprecated. This message will be suppressed on further calls in _menu_load_objects() (line 579 of /var/www/sites/kimifansub.com/includes/menu.inc).

Từ Manga và Anime, nghĩ về bi kịch của những con búp be thần thánh.

 

1. Nhật Bản – thần quốc của búp bê

Nhật không phải một nước có thần kinh bình thường. Dù là một nền văn hóa tôn thờ góc vuông, ma lực quyến rũ của quốc gia này hoàn toàn được tạo nên bởi những nghịch lý méo mó. Chẳng hạn, có kẻ nói rằng ở Nhật, búp bê thì như người, còn người thì như búp bê. Trong khi người Nhật tuân lệnh, máy móc và đều chằn chặn như những con rối được sản xuất đại trà, họ lại lao vào chế tạo những con búp bê chạm đến đỉnh cao của sống động và cá tính.

Hãy nhìn những con búp bê Nhật. Vào thời cổ, đây là dân tộc duy nhất may cho búp bê những bộ cánh tinh xảo hơn người thật và tôn chúng làm nhân vật chính trong những lễ hội thiếu nhi. Được công nghệ hiện đại chắp cánh, cuộc xâm lược của búp bê vào văn hóa Nhật đang tăng tốc không ngừng. Có những con búp bê nghệ thuật đẹp đến từng đường mi nét mắt. Có những con búp bê giải trí với hệ khớp tròn mô phỏng chính xác cử động của xương người, lớp da plastic giấu đi mọi điểm nối, một bộ sưu tập đồ lót để thay hằng ngày, và một bộ sưu tập vẻ mặt cho mục đích tương tự. Có một thị trường sex doll cất cánh cùng đà giảm sút của tỉ lệ sinh. Có thêm nhiều dự án tỉ đô để trang bị khả năng biểu cảm và giao tiếp cho robot, sao cho chúng đủ sức “chăm sóc người già và trẻ nhỏ”, trong khi có ngày một ít những nụ cười và lòng tốt chân thành. Cả nước Nhật bị điên, và đó là lí do họ trở thành một case hấp dẫn.

Ở Nhật có một mô-típ truyện ma quen thuộc. Theo đó, suốt hàng trăm năm, các bé gái của một gia đình bị nhốt trong nhà, và không biết bầu bạn với ai ngoài một con búp bê gỗ. Ngày qua ngày, con búp bê hấp thu tình yêu của những đứa trẻ và hình thành một linh hồn riêng. Cho đến một hôm, trước nguy cơ bị vứt bỏ vì cũ hỏng hoặc lỗi thời, con búp bê nuốt luôn linh hồn của bé gái mà nó đang chơi, để hai người được ở bên nhau vĩnh viễn.

Truyện ma này là bệnh án ngắn gọn cho nước Nhật. Suốt nhiều thế kỉ, sức ép khủng khiếp của trật tự xã hội nghẹt thở, với đủ thứ lề luật, trách nhiệm, thứ bậc và nghi thức, đã đúc người Nhật thành những con rối vô tri. Trong lịch sử đó, những người Nhật tỉnh táo chỉ tìm thấy một sinh lộ duy nhất cho linh hồn. Đó là thổi hồn mình, cùng những cá tính, cuộc sống và khát vọng cá nhân vào những người bạn vô tri vô giác. Khi ai đó nói rằng thanh kiếm là linh hồn của các samurai, tôi lại liên tưởng ngay đến con sex doll là bạn đời của một công chức Nhật hiện đại. Và văn hóa Nhật đã được dựng nên trên hai lực tương phản ấy: máy móc hóa con người và nhân hóa những vật vô tri.

Nhận xét ấy lí giải nhiều điều. Chẳng hạn, vì sao trong thời đại này, giới trẻ toàn cầu chỉ biết đến nước Nhật qua hoạt hình, truyện tranh và game của nó. Nhiều người trưởng thành bĩu môi, cho rằng cuộc sống ảo trong manga và anime vốn khác xa cuộc sống thực ở Nhật, và chỉ là một nước sơn lòe loẹt để ngụy trang hiện thực khắc nghiệt. Nhưng có một điều mà họ không biết: chính thực tại ảo ấy mới là nơi đời sống tinh thần của giới trẻ Nhật đang thực sự diễn ra. Không có đời sống tinh thần thật sự trong xã hội bị robot hóa của nước Nhật, nơi con người cá nhân bị đúc khuôn trong trường học, vắt kiệt trong công sở, tẩy xóa bởi những định kiến và kì vọng của đám đông những người khác, chỉ để duy trì một sự tồn tại vật chất tối thiểu cho mình. Linh hồn của nước Nhật trẻ đang sống trong vũ trụ của truyện tranh, hoạt hình và game – không gian cho phép những con búp bê hoạt họa của quốc gia này gặp gỡ, tương tác với nhau, rồi bầu bạn và sống chung trong tâm hồn người thưởng thức. Cũng là nơi không gì là cấm kị, và không gì là không thể, nơi tinh thần đạp bỏ mọi rào cản vật chất làm nó bị giới hạn.

Chính trong không gian tự do này, nước Nhật trẻ đang ca tụng, một cách thẳng thừng và khoan khoái, bi kịch của thần quốc búp bê.

Hàng nghìn năm nay, người Nhật đã tự xưng, và cố xuất hiện trước thế giới như là dân tộc cao quí của các vị thần. Tuy vậy, họ ngày càng hiện nguyên hình, trước thiên hạ và với chính bản thân, như những con người bị hóa búp bê đang gửi hồn vào những con búp bê được nhân hóa. Vậy người Nhật là gì, thần thánh hay búp bê? Hay ở đáy sâu tâm hồn của dân tộc đầy nghịch lí này, chỉ đang nổi lên bi kịch của những con búp bê thần thánh?

Hãy đến với vũ trụ vô hạn của manga và anime, để nghe những con búp bê lệch đường ray kể chuyện.

2. Từ bi kịch thần thánh của xã hội búp bê…

Ai đã quen thuộc với manga và anime, hẳn dễ dàng nhận ra một mô-típ bi kịch cứ lặp đi lặp lại, với tần số áp đảo, như thể nó là một nỗi ám ảnh lớn của cả biên kịch, họa sĩ lẫn người xem. Đó là bi kịch của những cá nhân cô đơn, bị trật tự xã hội khắc nghiệt gạt bỏ. Dù tình huống truyện rất đa dạng, những nhân vật chính của bi kịch này đều gặp rắc rối vì một “tội” chung: khác biệt. Đó có thể là khác biệt về ước mơ và sở thích, như trường hợp Sakurada Jun trong Rozen Maiden, cậu bé vì để lộ tài thiết kế thời trang nữ mà bị toàn trường chế nhạo, bắt nạt và tẩy chay. Đó có thể là khác biệt về năng lực, như cộng đồng đột biến trong Tokyo ESP (Dị nhân Tokyo) hoặc đám người lai quỉ trong Sengoku Youko (Chiến quốc Yêu hồ), những kẻ bị phủ nhận nhân tính, sử dụng như súc vật hoặc truy giết vì có sức mạnh khuynh đảo trật tự xã hội cũ của con người. Đó có thể là dị tật bẩm sinh, như Karin trong Chibi Vampire, cô bé không được xã hội loài người thừa nhận vì là ma cà rồng, và không được xã hội ma cà rồng thừa nhận vì không hút máu. Thậm chí có nhiều nhân vật chính bị tập thể tiêu diệt, rồi gạt ra khỏi nhịp sống cộng đồng vì dám chọn thái độ sống trung thực và can đảm. Ví dụ điển hình là Kaizaki Arata trong ReLIFE, kẻ vì phá tan bầu không khí đạo đức giả trong công ty cũ khi lên án vụ tiêu cực hại chết một người bạn thân, mà nhanh chóng bị xã hội biến thành một phế nhân không việc làm, không gia đình, không bạn bè vĩnh viễn.

Thật thú vị, khi bi kịch của những cá nhân dị biệt bị xã hội gạt bỏ lại trở thành một xu hướng áp đảo trong truyện tranh và hoạt hình Nhật, tới mức gần như được xã hội thừa nhận là mainstream. Dường như xã hội Nhật, hoặc chí ít là thành phần thanh thiếu niên, đang ý thức khá rõ ràng về bệnh ung thư của nó. Trong thế giới hoạt họa Nhật Bản, xã hội được nhiều tác giả mô tả như một guồng máy giả dối và phi nhân. Ở đó, mẫu người tốt điển hình là những hình nhân nhân tạo giống hệt nhau, được gia tộc, nhà trường và công sở sản xuất hàng loạt. Họ răm rắp tuân thủ những chuẩn mực xã hội, kỳ vọng của gia đình và mệnh lệnh của chủ nhân, hệt như những rối vô hồn, chỉ cử động theo ý người khác. Họ nơm nớp sợ bị tẩy chay vì không ăn nói, hành xử, yêu và ghét theo cùng một hướng với đám đông hay tập thể, hệt như những con robot trong dây truyền sợ trật nhịp bánh răng. Và phủ lên trật tự bệnh hoạn ấy, vẫn là những gương mặt tươi cười rập khuôn theo thứ lễ nghĩa giả tạo, không khác nước sơn bóng lộn, bộ cánh đẹp đẽ và nụ cười vĩnh cửu của những con búp bê. Đám robot thiên thần trong Sora no Otoshimono (Đồ rơi của Bầu trời) – những sinh thể nhân tạo của một xã hội thiên giới hoàn hảo, mang những ứng xử tự động hóa được lập trình sẵn trong đầu, một sợi xích chó trên cổ, cùng một niềm tự hào về xuất thân và phẩm hạnh cao quý trên đầu môi – đã cho chúng ta một mô tả châm biếm khá rõ ràng về mẫu người Nhật chuẩn mực đó.

Mỗi tác giả có một cách thức khác biệt để giải quyết bi kịch của các cá nhân lạc lõng trong xã hội búp bê. Dù bi kịch có kết cục nào, đa số cốt truyện thường xoay quanh những cố gắng cá nhân nhằm vượt qua thương tổn, trở lại guồng máy để tìm một vị trí phù hợp với mình, rồi trên con đường kiếm tìm hạnh phúc cho bản thân, sẽ thay đổi guồng máy hoặc đạp đổ guồng máy. Tuy nhiên, cũng có những người chọn một kịch bản khác hẳn. Trong đó, nhân vật chính của bi kịch không phải các cá nhân dị biệt bị đào thải, mà là bản thân xã hội búp bê. Từ góc nhìn bao quát ấy, Kino no Tabi: The Beautiful World (Hành trình của Kino: Thế giới Tươi đẹp) đã cho chúng ta một bản bi ca tuyệt đẹp về đôi cánh sáp mỏng manh của những hệ thống xã hội được phong thần.

Câu chuyện xoay quanh cuộc hành trình của lữ khách Kino và chiếc motor Hermes. Với nguyên tắc “không ở một nơi quá 3 ngày 2 đêm”, họ cùng nhau trôi dạt qua những miền đất và quốc gia kì lạ. Ở mỗi cộng đồng mà Kino khám phá, con người đều sùng bái một giá trị đặc biệt, đẩy nó lên hàng chân lí thần thánh, và tìm ra những giải pháp hoàn hảo để xây dựng xã hội lý tưởng, toàn thiện toàn mỹ mà mình ước mơ. Tuy nhiên, đóa hoa bi kịch luôn nở rộ ngay lúc hệ thống xã hội chạm tới ngưỡng hoàn hảo và được dân chúng phong thần. Ở thành phố mà sự chân thành và thấu hiểu được tôn sùng tới mức toàn dân kết nối tâm trí để đọc được suy nghĩ của nhau, con người đã khiếp sợ và căm ghét nhau tới mức mỗi người đều tự nhốt mình trong phòng, ngừng sản xuất trẻ em, cho tới khi họ chết già, và thành phố hoàn hảo chỉ còn lại toàn robot vô tri giác. Ở đất nước mà thể diện với người ngoài được tôn sùng tới mức du khách trở thành tâm điểm chú ý và đối tượng phục vụ tối cao của toàn dân tộc, người dân liên tục bịa ra những “bản sắc” độc đáo, kì dị để lấy lòng từng vị khách, cho tới khi họ hoàn toàn đánh mất mọi bản sắc thật sự, tự lãng quên chính mình trước khi bị thế giới lãng quên. Ở đất nước mà những lời tiên tri về tương lai được dùng làm kim chỉ nam, mọi người hoàn toàn đánh mất cả tương lai lẫn thực tại, khi cuộc sống chỉ còn là sự chuẩn bị dật dờ cho ngày tận thế đang đến gần. Ở đất nước mà trật tự, lễ nghĩa của người trưởng thành được tôn sùng tới mức khi tròn 12 tuổi, toàn dân phải làm phẫu thuật để cắt bỏ khỏi đầu mọi nhân cách bất toàn của trẻ con, những người lớn “hoàn hảo”, bao gồm cả hai bậc cha mẹ, đã hợp thành một đám đông độc ác và điên rồ, đồng lòng cầm dao đuổi giết cô bé đầu tiên từ chối bước vào cuộc phẫu thuật tẩy não. Ở thành phố mà những máy móc hoàn hảo đã làm thay con người mọi việc, con người phải làm việc liên tục đến chết trong các công sở, trong nỗ lực vô vọng nhằm đuổi kịp tiến độ công việc của máy móc, và để không ai thắc mắc về cách xã hội phân phối tài nguyên… Cứ như vậy, ngay khi đạt tới sự tuyệt đối chỉ có ở thánh thần, các hệ thống xã hội lần lượt biến con người thành những con rối phi nhân, tự hào về nước sơn bóng của mình, và máy móc duy trì một bi kịch mà họ không hay biết.

Kino no Tabi cung cấp những minh họa cường điệu và hài hước về bi kịch chung của nước Nhật. Người Nhật nổi tiếng là tôn thờ sự đồng bộ, chính xác và hoàn hảo của những tạo vật được đúc khuôn. Những máy móc, linh kiện mà nước Nhật sản xuất ra rất được ưa chuộng bởi các đặc tính này. Nhưng con người mà nó sản xuất ra thì chưa chắc.

Gần đây, nhiều người Việt ca ngợi các đặc tính tinh thần của dân tộc Nhật. Họ tin rằng với sự tôn sùng đạo lý, tập thể, kỷ luật và năng suất, người Nhật xứng đáng được coi là một dân tộc ưu việt, và là tấm gương sáng để chúng ta noi theo. Tôi không thể chia sẻ niềm tin này. Có gì đó giả tạo và phi tự nhiên nơi những con búp bê tự dồn nén các nhu cầu và tình cảm rất người, để ngoan ngoãn xếp hàng đều như dây chuyền và hành xử bóng lộn như sơn trong cơn hoảng loạn sau động đất. Có gì đó đểu cáng nơi cách chào hỏi, xưng hô được qui định chính xác đến từng âm sắc, và cái cúi đầu được qui định chính xác đến từng li tùy theo khoảng cách địa vị xã hội. Và có một nét phi nhân nghiệt ngã nơi những bạn trẻ học tập và làm việc như máy, sống vội vàng trong những phòng trọ nhỏ như chuồng lợn, cho tới lúc họ nhảy lầu tự sát để chạy trốn núi áp lực mà đủ thứ tập thể quẳng lên vai. Khi mỗi người đều phải trở thành một linh kiện chính xác đến hoàn hảo trong một guồng máy tập thể được phục tùng và tung hô như thần thánh, thì con người cá nhân dâu còn chút trọng lượng gì? Hãy nhớ rằng trong thần thoại Nhật Bản, đến cả nữ thần mặt trời tối cao cũng vì sợ dư luận xã hội mà bước ra khỏi hang đá.

Vì sao người Nhật phong thánh cho các tập thể? Vì sao họ bị ám ảnh về một trật tự xã hội hoàn hảo đến mức toàn năng? Trong thực tế, những phong tục độc đáo của nước Nhật thường xuất phát từ một lý do không đáng tự hào. Mỗi lần ca ngợi, một cách lãng mạn và cường điệu hóa, đạo lý và tinh thần cao thượng của các samurai, thế giới đã tự lừa mình khi lãng quên tập tính bạo hành vốn ngự trị trong mọi xã hội võ sĩ. Người ta ca ngợi vẻ đẹp của thanh kiếm Nhật mà không biết rằng khi thiết kế độ cong, chiều dài, trọng tâm và cách đeo của nó, người Nhật chẳng có mục tiêu nào khác ngoài tối ưu hóa tốc độ ra đòn, sao cho từ tư thế đi bộ hoặc ngồi chơi, kẻ ám sát chỉ cần một cú đưa tay để xẻ đôi đối thủ. Vì đó là động tác chém bạt từ trái qua phải, người Nhật quen đi bộ ở lề đường bên trái, sao cho ám sát hay phản ám sát cũng đều tiện tay. Ngày nay, họ lái xe ở lề bên trái là vì lưu giữ thói quen này. Tư thế ngồi quì gối, hai tay trên đùi với lưng thẳng, trông vừa lịch sự, khiêm nhường mà vẫn trang nghiêm, cũng khởi nguồn từ cùng một lý do và mục đích. Ngồi vậy, thì chỉ cần bật mũi chân, ta có thể nhanh chóng phi thân qua phòng để cắt đôi người đối thoại. Khi chào hỏi, góc gập của lưng và cổ được qui định nghiêm ngặt, sao cho khoảng cách địa vị xã hội càng lớn thì nguy cơ nảy sinh ám sát càng ít đi. Phong cách đơn điệu, giản dị trong mỹ thuật, độ nhạt của rượu sake, những hạn chế về khẩu phần ăn và mùi vị vốn đã được tính toán cẩn thận để ức chế nhu cầu lạc thú và dao động tình cảm của dân chúng, biến họ thành những anh lính biết vâng lời chủ nhân. Kiến trúc Nhật làm nổi bật những góc vuông vì góc này kích thích sự ổn định, trật tự và kỉ cương, cả về phong thủy lẫn tâm lý.

Văn hóa Nhật hình thành từ nỗi sợ. Người ta không thể không sợ, sợ tới mức ám ảnh và loạn trí, trong một dòng lịch sử mà bạo lực chi phối mọi thứ và được tôn vinh. Trong thế giới ngập tràn bạo lực ấy, mỗi người chỉ có cơ hội tồn tại nếu tập thể được trao cho quyền lực tuyệt đối và được sùng kính như thánh thần. Mặt khác, chấn thương tâm lí nghiêm trọng từ nỗi sợ kinh niên cũng khiến người ta bị ám ảnh về sự ổn định và an toàn, khiến họ chẳng có mơ ước nào lớn hơn là thiết kế ra và duy trì một guồng máy xã hội hoàn hảo đến từng chi tiết. Và như một mô-típ lặp đi lặp lại trong Kino no Tabi, theo đó bi kịch nảy sinh khi những giải pháp hoàn hảo trở thành vấn đề, guồng máy xã hội cứu tinh, tới lượt mình, lại trở thành thủ phạm gây ra bạo lực và nỗi sợ. Chỉ cần nhìn lướt, có thể thấy nỗi sợ bạo lực tập thể lan tràn rộng khắp trong manga và anime. Trong ReLIFE, vì chấn thương tinh thần ở công ty cũ, Arata sợ đến mức cứng lưỡi, đổ mồ hôi hột trong mọi buổi phỏng vấn xin việc suốt mấy năm ròng. Trong Rozen Maiden, Jun sợ con người đến mức bỏ học, không ra khỏi nhà suốt một năm, và chỉ có thể giao tiếp bình thường với con búp bê biết nói. Kino du hành liên tục, không dám ở lại một vùng đất quá 3 ngày 2 đêm vì sợ bị đồng hóa bởi đám đông thần kinh trong các xã hội hoàn hảo. Mà họ là những con người can đảm nhất, khi chấp nhận nói Không với xã hội búp bê thần thánh, trả những cái giá đắt đỏ để bảo vệ bản sắc cá nhân.

3. …Đến bi kịch búp bê của những cá nhân thần thánh

Nhưng đâu là khởi nguồn bi kịch của xã hội búp bê? Đó là một bi kịch xã hội đơn thuần, hay có một điểm khởi phát sâu hơn, là bi kịch không tránh khỏi của thần thánh?

Xã hội Nhật mang đầy đủ các thành tố cơ bản tạo nên một vị Chúa cổ điển. Thứ nhất, trong sự tồn tại của nó, những giá trị mà người Nhật ám ảnh luôn hiện diện ở mức độ hoàn hảo, tuyệt đối và cực đoan. Thứ hai, nó được xem là một thực thể tối cao, toàn năng và bất bại, có cả chức trách lẫn năng lực trách giải quyết mọi vấn đề. Thứ ba, trong tâm niệm của mọi người, nó là nơi mà mọi sinh hoạt, của cả tập thể lẫn cá nhân, diễn ra và bị phán xét. Thứ tư, nó vừa được tôn thờ, vừa được khiếp sợ. Thứ năm, đứng trước trật tự của nó, con người chỉ được phép tin tưởng và bị nghiêm cấm hoài nghi. Thứ sáu, bầy chiên ngoan có quyền hãnh diện về nó, và cả quyền khinh bỉ, ức hiếp những kẻ dị giáo lạc bầy. Thứ bảy, nó vô hình, không thể định nghĩa và không phải là bất cứ ai, nhưng lại cho bất cứ ai cái quyền nhân danh mình để phán xét kẻ khác.

Người Nhật sống trong một không gian tràn ngập thần tính cổ điển. Nhờ điều kiện lý tưởng này, từng giây từng phút, họ được trải nghiệm và suy ngẫm về những ảo mộng hoàn hảo và ảo giác toàn năng. Thay vì tiếp tục chìm đắm trong bi kịch xã hội, vài tác giả tinh tường đã chuyển sang một không gian mới, là biển bi kịch của các vị thần. Urobuchi Gen là một kẻ như thế. Gen sống trong thế giới của những gã titan khổng lồ, nơi mỗi nhân vật là sự hiện diện tuyệt đối, hoàn hảo và vẹn nguyên của một idea cổ. Và cũng như Chronos, Gen đẻ ra những đứa con tinh thần vĩ đại, mỗi đứa mang sẵn trong mình quyền năng vô hạn và sự bất tử của một ý tưởng được đẩy lên hàng tuyệt đối, chỉ để lại nuốt chửng chúng trong bi kịch của sự hữu hạn thời – không gian. Dù giao chiến với nhau chí tử, những nhân vật của Gen thường chỉ sụp đổ vì một lí do duy nhất, là sức nặng tầm vóc của chính mình. Bi kịch xã hội, may ra, chỉ được ông cho phép tồn tại như một sản phẩm phụ phát sinh từ bi kịch tự thân của những cá nhân phi thường ấy.

Trong những tác phẩm của Gen, Puella Magi Madoka Magica (Cô gái Phép thuật Madoka) là tuyên ngôn đầy ám ảnh về bi kịch của những Chúa cứu thế và Thượng đế toàn năng. Lần lượt, từng kẻ cứu thế trong phim bị đóng băng trong kết cục của riêng mình, mỗi cái đều đẹp như một tượng đài nhức nhối. Mỗi lần chiêm ngưỡng những tượng đài của Madoka, tôi lại băn khoăn về những tượng đài bất động đang trường tồn trong thế giới thực. Trong dòng lịch sử mà chúng ta chứng kiến, đã có bao nhiêu vĩ nhân sắm vai Cô gái Phép thuật, vắt kiệt sức mình hòng quét sạch “hạt tuyệt vọng” khỏi thế giới, cho tới khi bị nuốt chửng bởi mầm mống tuyệt vọng nảy nở trong chính bản thân? Đã có bao nhiêu đứa trẻ ngây thơ được phong, hoặc tự phong thánh, để rồi tự biến mình thành một Phù thủy Giấc mơ bất tử, đời đời tồn tại chỉ để bẫy những em bé khác vào không gian ảo tưởng mà chính mình đang sa lầy? Đã có bao nhiêu thiên thần như Sayaka, vì đánh nhau với quỷ dữ mà tự biến mình thành quỷ dữ? Đã có bao nhiêu kẻ cứu thế như Madoka, hiểu rằng chỉ có một cách duy nhất để cứu thế giới: vĩnh viễn xóa bỏ sự tồn tại của các đấng cứu thế và ảo mộng cứu thế, để tất cả mọi người đều được sống Bình Thường bên nhau, rồi tự tay xóa mọi dấu vết của bản thân khỏi ký ức nhân loại? Đã có bao nhiêu Giáo hoàng như Homura, yêu vị Chúa cứu thế của mình đến nỗi ghim người lên cây thánh giá, biến người thành một tiêu bản vô hồn bất động, nhốt người trong câu chuyện cổ tích mà mình sáng tác, rồi đọc đi đọc lại nó để ca tụng ơn cứu chuộc trước đám đông? Và có vị Chúa nào sinh ra không phải để giết những Chúa toàn năng xuất hiện trước mình?

Có vị thần nào được sống một cuộc sống bình thường, muôn màu và ngây thơ, mà những nữ thần trong phim mơ ước?

Trong Madoka, mỗi Cô gái Phép thuật là một kẻ khổng lồ quyết định dòng chảy của lịch sử. Tuy vậy, không kẻ nào trong số đó có thể quyết định số phận bé nhỏ của bản thân. Lặp đi lặp lại, họ rơi vào tuyệt vọng, đánh mất ý thức, rồi kết thúc trong hình hài một con búp bê khổng lồ quái dị, mắc kẹt vĩnh viễn trong cõi ảo mộng của chính mình. Lặp đi lặp lại, họ trở thành tượng đài mê hoặc đám phàm nhân, thứ mà những tượng đài đến sau phải đập phá trong trận tử chiến. Lặp đi lặp lại, họ giết nhau trong cuộc chiến vĩnh cửu nhân danh thiện-ác, chỉ để biến sinh lực của bản thân thành nhiên liệu cảm xúc nuôi đám ký sinh tầm thường, vô cảm. Đây chính là bi kịch không tránh khỏi của thần thánh: tự biến mình thành con búp bê khổng lồ trong trò chơi tín ngưỡng của đám phàm nhân. Ai là nạn nhân thực sự trong trò chơi bất tận này? Đứa trẻ bị kéo vào giấc mơ, hay đứa trẻ mộng mơ tưởng rằng mình đang đi đánh thức?

Rốt cuộc, trong mọi tôn giáo, dường như Bi Kịch mới là Chúa cứu thế, Thượng đế toàn năng, lẽ Tự Nhiên và cái hằng tồn đích thực. Thiếu bi kịch, sẽ vắng cả thần thánh lẫn con chiên.

Nhưng phải chăng bi kịch của các vị thần chỉ nảy mầm từ trò chơi đức tin? Không, Chronos của vũ trụ anime trả lời dứt khoát. Trong Fate/Zero, ông hồi sinh bảy anh hùng và quân vương vĩ đại nhất lịch sử, những kẻ chẳng tôn thờ Thượng đế nào khác ngoài cái bóng của mình và chẳng cần con chiên nào khác ngoài bản thân, chỉ để chiêm ngưỡng những tượng thần kì vĩ này tự sụp đổ dưới sức nặng của chính họ. Chén thánh, cỗ máy phép thuật có khả năng tái định hình thực tại để hoàn thành mọi điều ước, đã được dùng làm phần thưởng trong cuộc chiến giữa các anh linh. Nhưng chén thánh này có phải điều gì khác, ngoài vật tượng trưng cho khát vọng của mọi thần nhân đích thực: đạp đổ mọi giới hạn của thực tại để chạm đến cái vô cùng? Thật thú vị, khi cuối phim, kẻ chạm vào chén thánh bỗng nhận ra rằng phần thưởng màu nhiệm này, khát vọng tuyệt đối này chính là bi kịch và lời nguyền mà những kẻ khổng lồ như anh phải gánh chịu vĩnh viễn.

Hãy đứng cao hơn những người khổng lồ trong Fate/Zero để nhìn rõ toàn cảnh tấn tuồng. Trong từng khoảnh khắc của cuộc đua, họ đã tỏa sáng trong những kì tích phi thường và những hành xử kì vĩ. Nhưng mọi hành vi và kết cục của họ đều dễ đoán, như thể được soạn sẵn trong một kịch bản số phận. Dễ hiểu, vì như hình tượng các quân cờ vua mà bộ phim gán cho họ, những cá nhân thần thánh ấy chỉ là con rối trong tay những idea và khát vọng đậm đặc mà họ chọn biến mình thành hiện thân tối cao. Vậy thì anh hùng, vua chúa và á thần có là gì khác, ngoài những con búp bê ý tưởng đẹp đẽ, muôn đời ngồi bất động, mê mẩn soi gương tự ngắm mình? Phép màu vô hạn của chén thánh là gì, ngoài cái bóng trong gương mà họ muôn đời theo đuổi trong đắm đuối?

Hãy nhìn cách mà những kẻ khổng lồ trong Fate/Zero rơi vào vòng lặp định mệnh. Phải đến khi ngã xuống, Aturia, kẻ chỉ biết đến lý tưởng bảo vệ người khác, mới hiểu rằng cô vừa chẳng biết gì về người khác, vừa chẳng biết gì về chính bản thân. Alexander bỗng nhận ra tiếng sóng của bờ biển tận cùng thế giới, thứ mà ông chinh phạt không ngừng để được chạm đến, vốn chẳng là gì khác ngoài nhịp tim của chính mình. Gilles de Rais, kẻ từ cõi chết trở về vì chẳng tìm thấy điều mình muốn tin, thanh thản chết khi tin vào điều mình muốn thấy. Diarmuid được chủ ra lệnh tự sát – coi như anh bị chính cái lý tưởng trung thành của mình phản bội. Gilgamesh, kẻ tin rằng mình xứng đáng làm chủ mọi báu vật của cõi sống, đã chẳng nhận được của quí gì khi thắng cuộc, ngoài một sự sống nửa vời theo lối vampire. Và Kiritsugu hiểu rằng chỉ có một cách để thực hiện ước mơ về một nền hòa bình hoàn hảo và vĩnh viễn: tự tay bắn chết toàn thể nhân loại, để triệt tiêu mọi kẻ đe dọa ước mơ này. Bên trong mỗi người khổng lồ tham dự cuộc chơi, giấc mơ khổng lồ là kẻ thù cuối cùng và đầu tiên của chính nó.

Kiritsugu có thể giết vợ con mình, cả thành phố Fuyuki, cũng như toàn nhân loại. Tuy vậy, anh không thể giết chén thánh, và cũng không thể giết giấc mơ của anh. Giấc mơ của những kẻ khổng lồ sẽ còn sống mãi, và gặp lại nhau trong những cuộc chiến chén thánh sau này. Biết đâu trong một tập phim mới, ta sẽ gặp một Alexander ngồi nhà trong cố gắng chinh phạt nhịp tim của chính mình, một Madoka vừa nỗ lực hết mình để xóa bỏ mọi hệ thống niềm tin, vừa bị khán giả thờ phụng trong một tôn giáo mới, một Gilles de Rais thuyết giảng đức tin về sự hoài nghi qua những phúc âm hoạt họa, và một Kiritsugu tiếp tục giết chóc trong nỗi sợ chiến tranh… Không có lối thoát thực sự trong bi kịch cổ điển – bi kịch của những người khổng lồ và được kể bởi những người khổng lồ. Đó là thứ làm nên vẻ đẹp đáng sợ của nó.

Có lẽ đây cũng là lí do khiến ngày nay, bi kịch đang chuyển dịch dần theo hướng hiện đại. Khác với bi kịch cổ điển, lấy cảm hứng từ những hiện tượng tinh thần siêu việt, bi kịch hiện đại tập trung khai thác các mâu thuẫn nảy sinh trong đời sống thường nhật của những con người bình dân. Đây là loại bi kịch dễ tìm lối thoát và một kết thúc có hậu để làm công chúng hài lòng.

Nhưng dù không có nhiều sự sống trong cả thần thánh lẫn búp bê, về lâu về dài, có lẽ bi kịch búp bê của những thánh nhân phi thường sẽ đáng sống hơn, và sống lâu hơn bi kịch tầm thường của một xã hội búp bê được đem thánh hóa.

Nguyễn Vũ Hiệp

Sưu tầm từ: http://bookhunterclub.com

 

Comments

Add new comment

Emoticon sẽ tự động hiển thị khi bạn F5 trình duyệt
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
Fill in the blank.